Archive for the ‘Niemiecki idealizm’ Category

Immanuel Kant

Był pierwszym z niemieckich idealistów. Żył w latach 1724 – 1804. Jego najsłynniejsze dzieło to Krytyka czystego rozumu, w tej książce przedstawił on swoją filozofię krytyczną.

Co jest niewidoczne

Kant interesował się metafizyką, czyli tym, co leży poza naszymi zdolnoś­ciami poznawczymi. Uważał, że doświadczamy tylko zwodniczych prze­błysków metafizycznego świata. Według Kanta nigdy nie będziemy w sta­nie całkowicie pojąć prawdziwej natury materialnego świata. Kwestie takie, jak istnienie Boga czy duszy, są niezbadane i nie do udowodnienia. To kwestia wiary. Kant był pod wpływem filozofii Davida Hume’a i sir Isaaca Newtona, chociaż ten pierwszy pisał, że nic nie jest prawdziwe i nie je­steśmy w stanie tego pojąć, a drugi „dowiódł” prawa grawitacji i innych naukowych „rzeczywistości”.

Nauka kontra wiara

Kant, który mniej lub bardziej szedł w ślady Leibniza, przeczytał w wieku nastoletnim książkę Davida Hume’a i, jak mówił, „ocknął się z dogma­tycznej drzemki”. Pogląd Hume’a, że w życiu nie ma nic pewnego i że nie jesteśmy niczym więcej jak „zbiorem różnych wrażeń zmysłowych” bar­dzo zaintrygował Kanta, starego kawalera i zwolennika rutyny. Starał się znaleźć w tym sens i rozwiązać konflikt nauki i wiary — stary dylemat filozoficzny.

Jedną z rzeczy, co do których zgodziłby się nawet najbardziej sceptycz­ny filozof, jest to, że dwa plus dwa daje cztery. Przez większość uczonych matematyka była uważana za jedyną stałą w chaosie wszechświata. Kant dążył do pogodzenia zwaśnionych filozofii racjonalizmu i empiryzmu.

W swojej książce Krytyka czystego rozumu zdefiniował dwa rodzaje są­dów — syntetyczny i analityczny. Analityczny to taki, gdzie prawda może być zdefiniowana w ramach sądu, to znaczy: definicje słów składają­cych się na definicję prawdy potwierdzają jej prawdziwość. Słynny przy­kład to: ,Wszystkie czarne domy są domami”. Oczywiście czarny dom jest domem. Przykładem prawdy syntetycznej będzie zdanie: „Dom jest czarny”. Musi ona być określona przez działanie polegające na spojrze­niu na dom — by sprawdzić, czy rzeczywiście jest on czarny.

Inny podział sądów to a priori i a posteriori, czyli, po łacinie, „przed” i „po”. Pierwszy sąd: Wszystkie czarne domy są domami” to sąd a priori —   nie musimy oglądać żadnego domu, by to wiedzieć. „Dom jest czarny” to z kolei sąd a posteriori — musimy zobaczyć dom, by określić jego kolor.

Niemiecki filozof Immanuel Kant nazwał świat, który poznajemy zmy­słami, światem fenomenalnym, a rzeczywistość poza ramami naszej percepcji światem noumenalnym — w niemieckim termin ten oznacza „rzeczy same w sobie”.

Dwa kolejne przeciwstawne terminy w filozofii Kanta to „transcen­dentalny” i „empiryczny”. Transcendentalny wiąże się z wiedzą a priori —   to coś, co jest nam dane, o czym wiemy, że jest prawdziwe. Empirycz­ny wiąże się z wiedzą a posteriori — musimy coś zaobserwować, by stwier­dzić prawdziwość.

Logicznie więc powstaną dwie kolumny — analityczna i transcen­dentalna, a priori i syntetyczna, a posteriori i empiryczna. Kant próbo­wał mieszać składniki i obu kolumn. Niektóre z tych kombinacji okaza­ły się nielogiczne, ale on sam lubił koncepcję syntetycznego sądu a priori. Byłaby to prawda uniwersalna udowodniona metodą naukową.