Archive for the ‘Reformacja’ Category

Kontrreformacja

Aby nie dać się wypchnąć z interesu, kościół katolicki zareagował na re­formację ofensywą zwaną kontrreformacją. Skończył się czas darmowych obiadków dla zamożnych księży i tłustych biskupów. Rozwiązły żywot wielu przedstawicieli renesansowego kleru źle wpływał na obraz kościoła.

Przyszła pora, by przysiąść fałdów i powrócić do bardziej spartańskiego stylu życia, a przynajmniej stworzyć taki obraz w oczach opinii publicz­nej i powołać Inkwizycję. Na tej samej zasadzie, na jakiej pracuje wydział wewnętrzny w policji, kościół zaczął dyscyplinować się od środka.

W 1534 roku papież Paweł III zachęcił do zakładania nowych zako­nów, z których najsłynniejszym stało się Towarzystwo Jezusowe, czyli Je­zuici. Twórcą zakonu był święty Ignacy Loyola. Jezuici byli elitarną grupą księży zajmujących się propagowaniem wiary, szczególnie poprzez edu­kację. W Europie i Nowym Świecie założono wiele kolegiów jezuickich.

Kościół katolicki rozpoczął kontrreformację w reakcji na reforma­cję. Ze względu na rozbudowaną biurokrację całe lata zajęło przygo­towanie soboru powszechnego w celu omówienia reform. Spotkanie to — Sobór Trydencki — trwało osiemnaście lat.

Kontrreformacja miała swoją ciemną stronę. Powstała złowroga In­kwizycja, która zasłynęła szczególnie w Hiszpanii. Inkwizytorzy szerzy­li wiarę w szczególny sposób. Rozpalony pogrzebacz uważali za skutecz­niejszy od ognistego kazania. Zinstytucjonalizowano cenzurę w formie indeksu ksiąg zakazanych. Wiele dzieł literackich uznano za niewłaściwe dla szerokich rzesz czytelników i surowo karano za ich posiadanie.

Kolejnym elementem była ewangelizacja. Dobrą Nowinę szerzo­no w Nowym Świecie. Kościół się umocnił i nie wiedział za bardzo, jak przyjmować odmowę. Podobnie jak w przypadku cyborgów z serii Star Trek — Borgów, opór Indian okazał się daremny.

Kontrreformacja nie popierała nadmiernej innowacyjności w nauce. Spaliwszy na stosie Giordana Bruna, tępiła również innych myślicieli, aby zahamować odkrycia, które, jak się później okazało, były kamieniem milowym w rozwoju ludzkości.

Jan Kalwin

We Francji zamęt siał inny radykalny reformista. Jego filozofia nie tyl­ko zmieniła religię, ale też wywarła wpływ na myślenie ekonomiczne. Jan Kalwin (1509 – 1564) był francuskim teologiem i humanistą, który po­parł reformację i wywarł wpływ na wiele dziedzin niezwiązanych z du­chowością. Gdy poznał ruch reformacyjny i zaczął pisać o swoich prze­konaniach, został zmuszony do ucieczki przez zagniewanych ojców kościoła. Jego traktat Institutio Religionis Christianae utrwalił jego reputację jako czołowego ideologa protestantyzmu.

Czym jest predestynacja?

Predestynacja to pogląd rozwijany przez protestanckiego reformistę Jana Kalwina głoszący, że Bóg od razu decyduje o tym, kto trafi do nie­ba, a kto do piekła, i nic, co robimy w życiu, nie może tego zmienić. Z tego powodu wyznawcy kalwinizmu byli bardzo surowi, przedsię­biorczy i oszczędni, ponieważ sukcesy w życiu doczesnym były dowo­dem boskiej łaski.

Podobnie jak Luter, Kalwin podkreślał duchowe doświadczenie jed­nostki i uważał, że wszystko, co trzeba wiedzieć, można znaleźć w Biblii nieprzefiltrowanej przez katolickie dogmaty. Podobnie jak Luter, wie­rzył także w dosłowną interpretację Biblii. Uważał, że jej wskazaniami powinny się kierować nie tylko instytucje kościelne, ale także społeczeń­stwo jako całość powinno być budowane na dosłownej interpretacji Bi­blii. To rodzaj rządów zwanych teokracją, czyli rządy autorytetów religij­nych. Przywódcy takiego państwa byliby nie gubernatorami, senatorami czy posłami, ale powinni być uporządkowani według czterech kategorii opisanych w Nowym Testamencie — w Dziejach Apostolskich:

  • Pastorzy: tych pięciu mężczyzn powinno zajmować się sprawami religii.
  • Nauczyciele: ta grupa nauczałaby obywateli chrześcijańskiej doktryny.
  • Starsi: dwunastu mężczyzn (jak apostołów) wybranych przez władze miejskie, którzy nadzorowaliby każdą pracę wykonywa­ną w mieście.
  • Diakoni: ta grupa zajmowałaby się chorymi, owdowiałymi, sie­rotami i biednymi.

Kalwin próbował wcielić swój projekt w życie w szwajcarskiej Gene­wie, ale mieszkańcy tego miasta szybko mu podziękowali i wygonili go z miasta wraz z uczniami.

W przeciwieństwie do Lutra Kalwin mocno podkreślał koncepcję predestynacji, która oznacza, że zanim się urodzimy, bez naszego naj­mniejszego udziału, Bóg decyduje, czy pójdziemy do nieba, czy do pie­kła. Predestynacja zwana jest także „doktryną wybranych” albo „doktry­ną żywych świętych”.

Obok predestynacji Kalwin kładł nacisk na oszczędność i ducho­wość — zręby tak zwanej protestanckiej etyki pracy. Łaskę boską zdoby­wa się ciężką pracą, skromnym życiem i sukcesem finansowym. Śluby ubóstwa, częste w zakonach katolickich, są niespotykane w kalwinizmie. Ta duchowa filozofia przekształciła dziedziny odległe od religii. Z nią wiązane są początki kapitalizmu i gospodarki rynkowej w Europie.

Kalwinizm zrodził protestancką etykę pracy, która bezpośrednio do­prowadziła do powstania kapitalizmu (własność prywatna, wolne ryn­ki i zysk przestały być czymś wstydliwym) i jego stopniowej domina­cji w Europie. Kapitalizm zastąpił feudalizm, system, w którym lokalny władca kontrolował wszystkie aspekty życia swoich poddanych.

Marcin Luter

Marcin Luter (1483 – 1546) był oburzony tym, co uważał za niesprawied­liwości w kościele. Uważał, że boski przekaz jest zaciemniany przez lu­dzi z ziemskimi ambicjami, dążącymi do świeckich celów. Podkreślał „we­wnętrzne doświadczenie” wiary. Innymi słowy, ci upierścienieni, zamożni pośrednicy chodzący w ornatach i żyjący w pałacach jedynie „zabagnia- łi” duchowe wody. Luter dążył do ekumenicznej redukcji przez eliminację

tych pośredników. Jednostka mogła bezpośrednio doświadczać Boga po­przez modlitwę, medytację i powrót do podstaw. Innymi słowy, wszystko, co musisz znać, to Stary i Nowy Testament, a dzięki Gutenbergowi i jego prasie drukarskiej Biblia stała się wówczas dostępna dla mas.

Luter miał problemy z kościołem instytucjonalnym i dlatego w pro­testanckiej tradycji nie ma nic w rodzaju papiestwa. Mniejszy nacisk kła­dzie się na postać Matki Boskiej Dziewicy Maryi. Nie otacza się jej takim kultem jak w katolicyzmie. Luter nie przejął także koncepcji trans susbstancjami eucharystii (tego, że chleb i wino przekształcają się dosłownie w ciało i krew Chrystusa w czasie mszy). Luter uważał to za symboliczny rytuał. No i jeszcze celibat. Luter porzucił swój zakon, poślubił eks zakonnicę i miał wiele dzieci.

interesujący, jeśli chodzi o Lutra i Kalwina, jest ich wkład w ich języ­ki narodowe. W średniowieczu wykształceni ludzie posługiwali się łaci­ną. Dzięki humanizmowi i reformacji narody zaczęły podkreślać włas­ną wyjątkowość i rozwijać swoje języki narodowe. Liczne pisma Lutra i Kalwina w ich narodowych językach pomogły w rozwoju współczes­nej niemczyzny i francuszczyzny.

Kościół początkowo nie potraktował Lutra poważnie. Papież nie za­wracał sobie głowy „kłótnią mnichów”, jak ją nazywał. Kościół uważał się za nietykalny. Trzy lata zajęło sformułowanie odpowiedzi na tezy Lu­tra, jakie ten przybił do drzwi kościoła. Ale wówczas było już za późno. Poparty przez książęta niemieckie i północnoeuropejskie, którzy mieli na widoku korzyści finansowe i wzrost potęgi swojej władzy po zerwa­niu z Rzymem, Luter stał już wtedy na czele wielkiego reformacyjnego ruchu.

Upadek kościoła katolickiego

Kościół katolicki miał monopol na Boga, a jego przywódcy dążyli do zmonopolizowania wszystkich aspektów kultury. Królowie korzyli się przed papieżami, a ci, którzy śmieli się buntować, sprowadzali na sie­bie groźbę ekskomuniki. Ekskomunika była w tym czasie olbrzymią karą, człowiek stawał się pariasem, duchowym żebrakiem unikanym za życia i skazanym na potępienie po śmierci. Innymi słowy — lepiej było nie za­dzierać z kościołem.

Reformacja była po części reakcją na korupcję i upadek papiestwa.

Marcin Luter był oburzony sprzedażą odpustów, czyli płaceniem za odpuszczanie grzechów.

Renesans sprawił, iż ludzie zaczęli myśleć bardziej niezależnie i ot­warcie kwestionować wiele z praktyk papiestwa. Jednym z najbardziej obu­rzających przykładów wykorzystywania autorytetu religii była sprzedaż odpustów. W kościele katolickim istnieje sakrament spowiedzi (obecnie mówi się raczej o pojednaniu) — przez większość czasu był on dostępny bezpłatnie jako forma pozostania w łaskach Boga. W okresie renesansu, gdy kościół zaczął potrzebować pieniędzy na różne przedsięwzięcia, za­częło się to zmieniać.