Jeremy Bentham

Podążając za wskazówkami Davida Hume’a, który wierzył w przycią­ganie ludzkości do rzeczy użytecznych czy też funkcjonalnych, Jeremy Bentham (1748 -1832) był reformatorem społecznym, który rościł sobie prawo do sławy poprzez książkę Wprowadzenie do zasad moralności i prawo­dawstwa. Istotą książki jest stara, a zarazem oczywista teoria: ludzie dążą do przyjemności i starają się unikać bólu.

Dążenie do przyjemności

Bentham przeniósł tę teorię z poziomu jednostki na społeczeństwo jako całość. Uważał, iż można nadać konkretną naukową wartość przyjemno­ści i bólowi. To, co większość postrzega jako przyjemność i wygodę, po­winno być pożądanym status quo tak długo, dopóki nikomu nie szkodzi. Decyzje i prawa dotyczące polityki społecznej powinny być skonstruo­wane tak, by przynosiły jak najwięcej dobra. Kary powinny być wystar­czająco ciężkie, by odstraszać, i powinny być oparte na naturze prze­stępstwa. Stąd przykazanie: „Kara dostosowana do zbrodni” jest zasadą utylitarystów.

Filozofia Jeremy’ego Benthama dotycząca hedonizmu społecznego nie oznaczała, iż każdy był uprawniony do życia na „Wyspie Pokus”. Po­dobnie jak filozofia epikurejska, hedonizm społeczny oznacza maksy­malne zwiększenie przyjemności i zminimalizowanie bólu, a nie nie­okiełznaną nieprzyzwoitość.

Bentham był zwolennikiem filozofii hedonizmu, lecz, podobnie do epikureizmu, nie oznaczała ona bezmyślnej pogoni za przyjemnością. Bentham wierzył w hedonizm społeczny, który definiował poprzez zda­nie: „Jak najwięcej szczęścia dla jak największej liczby osób”. Bentham wiązał moralność ze szczęściem, a im więcej jakieś działanie powodowało szczęścia, tym bardziej, według niego, było moralne (i vice versa). Utylita­ryzm Benthama został poddany ostrej krytyce jako filozofia libertyńska.

Filozofia ta jest nazywana również konsekwencjalizmem — w znaczeniu ta­kim, iż konsekwencje naszych działań determinują ich moralność.

Rachunek szczęścia

Doświadczalne i naukowe zastosowania zasady przyjemności przez Benthama doprowadziły do stworzenia formuły matematycznej służą­cej do precyzyjnego wykreślania czynników szczęścia i przyjemności związanych z dowolną aktywnością. Rozbił on owo równanie na siedem zmiennych:

  • Intensywność: Jak silna jest przyjemność?
  • Trwanie: Jak długo trwa przyjemność?
  • Pewność: Jak zagwarantowana jest przyjemność?
  • Bliskość: Jak blisko jest przyjemność?
  • Płodność: Czy ta przyjemna czynność wytworzy dodatkowe przyjemności?
  • Czystość: Czy ta czynność jest zanieczyszczona bólem?
  • Zasięg: Jak wielu innych obywateli odczuje tę przyjemność?

Bentham wierzył, iż ludzie powinni zastosować tę formułę do wszyst­kich przyjemności w życiu. Nazwał ją kamieniem szczęścia i uważał, że może on ostatecznie stać się drugą naturą człowieka.

Zmumifikowane ciało Benthama jest obecne na każdym spotkaniu senatu na University College w Londynie. Filozof przekazał swoją fortu­nę tej uczelni z zastrzeżeniem, iż będzie uczestniczył w każdym takim spotkaniu po wieczne czasy.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.